🧭 Test Seçimi (Akış Şeması)
Kaynak: Hipotez testleri Özet 1 & 2 · NHST tablosuBu sayfa sınavın belkemiği. “Bu senaryoda hangi test?” soruları (S2, S3, S4, S5, S6, S7…) tamamen buradan. Önce 4 soruyu cevapla, tablo testi kendiliğinden veriyor.
4 soruyla testi bul:
1) Bağımlı değişken sayısal mı, kategorik mi?
2) Kaç grup/örneklem var? (tek / iki / ikiden çok)
3) Gruplar bağımsız mı, bağımlı mı?
4) Parametrik koşullar sağlanıyor mu?
1. Karar Adımları
Değişken türü: Sayısal mı, Kategorik mi?
Bağımlı (sonuç) değişken sayısal (nabız, VKİ, 0–100 puan) ise ortalama testleri (t/ANOVA). Kategorik (var/yok, sınıf) ise oran/sayım testleri (Ki-kare).Örneklem sayısı: Tek / İki / İkiden çok
Tek grup mu teorik değerle kıyaslanıyor, iki grup mu, yoksa üç+ grup mu karşılaştırılıyor?Bağımsız mı, Bağımlı (eşleştirilmiş) mi?
Bağımlı örneklem örnekleri: (a) aynı kişide farklı zamanlarda ölçüm (önce/sonra), (b) ikiz/karı-koca/ebeveyn-çocuk, (c) aynı kişide iki göz/iki kulak. Farklı kişiler → bağımsız.Parametrik mi, Non-parametrik mi?
Parametrik kullanılabilir: popülasyon normal & her grupta n ≥ 10; veya normal değil ama her grupta n ≥ 30. Non-parametrik gerekir: normal değil ve en az bir grupta n < 30.2. Büyük Test Seçim Tablosu
Satır = örneklem yapısı, sütun = değişken türü & parametrik/non-parametrik. Hücre = uygun test.
| Örneklem yapısı | Sayısal · Parametrik | Sayısal · Non-parametrik | Kategorik · Non-parametrik | Kategorik · Parametrik |
|---|---|---|---|---|
| Tek örneklem | Tek örneklem t testi | Wilcoxon (Sign) test | Tek örneklem Ki-kare | Binom (evren oranı) testi |
| Bağımsız iki örneklem | Bağımsız iki örneklem t testi | Mann-Whitney U testi | 2×2 Ki-kare (Pearson/Yates/Fisher) | İki oran testi (z) |
| Bağımsız ikiden çok | Tek yönlü ANOVA | Kruskal-Wallis H testi | n×m Ki-kare (2×2'den büyük) | — |
| Bağımlı iki örneklem | Eşleştirilmiş t testi | Wilcoxon işaretli sıralar | McNemar testi (2×2) | Bağımlı iki oran karşılaştırması |
| Bağımlı ikiden çok | Tekrarlı ölçümlerde ANOVA | Friedman testi | Cochran Q testi | — |
Pratik kestirme: Bağımlı değişken sayısalsa parametrikte → 2 grup = t, 3+ grup = ANOVA; non-parametrikte → 2 bağımsız = Mann-Whitney, 3+ bağımsız = Kruskal-Wallis, 2 bağımlı = Wilcoxon, 3+ bağımlı = Friedman. Bağımlı değişken kategorikse → Ki-kare ailesi (bağımlı 2×2 ise McNemar).
3. Örnek Araştırma Soruları → Test
| Araştırma sorusu | Yapı | Test |
|---|---|---|
| Nabız ortalaması kadın ve erkekte farklı mı? | 2 bağımsız grup · sayısal | Bağımsız t testi |
| Nabız 30 dk yürüyüş sonrası değişti mi? | aynı kişi önce/sonra · sayısal | Eşleştirilmiş t testi |
| Nabız kısa/orta/uzun mesafe yüzücülerde farklı mı? | 3 bağımsız grup · sayısal | Tek yönlü ANOVA |
| Cinsiyet ile sigara kullanımı (var/yok) ilişkili mi? | 2 kategorik değişken · bağımsız | 2×2 Ki-kare |
| Eğitim sonrası sigara içme oranı değişti mi? (aynı kişiler) | kategorik · bağımlı 2×2 | McNemar testi |
| Cinsiyet ile aktivite düzeyi (3 kategori) ilişkili mi? | 2 kategorik · 2×3 tablo | n×m Ki-kare |
| Toplumda sigara oranı %50 mi? | tek örneklem · oran | Binom / Tek örneklem Ki-kare |
4. Mini Karar Ağacı
Bağımlı değişken SAYISAL ise
• Tek grup, teorik değerle kıyas → Tek örneklem t• 2 bağımsız grup → Bağımsız t (non-par: Mann-Whitney U)
• 2 bağımlı (önce/sonra) → Eşleştirilmiş t (non-par: Wilcoxon)
• 3+ bağımsız grup → Tek yönlü ANOVA (non-par: Kruskal-Wallis)
• 3+ bağımlı ölçüm → Tekrarlı ANOVA (non-par: Friedman)
Bağımlı değişken KATEGORİK ise
• Tek grup oranı → Binom / Tek örneklem Ki-kare• 2 bağımsız grup, 2×2 → 2×2 Ki-kare
• 2 bağımlı grup, 2×2 → McNemar
• 2×2'den büyük tablo → n×m Ki-kare
🎯 Finalde çıkar (test seçimi soruları)
• 3 grup, sayısal sonuç → Tek yönlü ANOVA (non-par istenirse Kruskal-Wallis).
• 2 grup (cinsiyet), sayısal sonuç → Bağımsız iki örneklem t.
• Aynı kişide önce/sonra, sayısal → Bağımlı (eşleştirilmiş) t.
• İki kategorik değişkenin ilişkisi → Ki-kare. Tuzak: bir değişken sayısalsa Ki-kare kullanılmaz.