💊 Hap Bilgi — Sınav Öncesi Hızlı Tekrar
Kaynak: Ders Slaytları + Sosyal Etki ve Uyma metniSon tekrar için en kritik isimler, deneyler, rakamlar ve ayrımlar. Bu sayfayı yazdırabilirsin (Ctrl/⌘ + P). İyi şanslar fıstığım! 💗
⭐ Üç Klasik Deney — Bir Cümlede
Sherif (1935/36)
Otokinetik etki. Belirsiz fiziksel gerçek → grup normun oluşumu. Norm benimsenir (tutum değişimi) ve kalıcıdır (1 yıl sonra bile — Rohrer 1954).
Asch (1951/52)
Çizgiler deneyi. Açık fiziksel gerçek → %35 uyma. Sadece davranış düzeyinde, benimseme yok. Var olan norma uyma.
Milgram (1965)
İtaat. 15→450V şok. %65 sona kadar; hiçbiri 300V'tan önce durmadı. Otoriteye itaat (hiyerarşik güç).
⭐ Milgram — Koşul Değişince Rakamlar
Standart (Yale)
%65 sona kadar itaat.
Saygınlık ↓ (eski bina/firma)
%65 → %48.
Telefonla emir (yüzyüze değil)
%65 → %22.
İkinci öğretmen isyan eder
İtaatsizlik ~%90.
⭐ Uyma Davranışını Etkileyen Etkenler
Ortamsal
Grup büyüklüğü (en çok 3-4 kişi), söz birliği (1 muhalif → uyma 1/4'e iner), mevki/saygınlık, yüzyüze olma, gruba bağlılık, azınlık etkisi.
Kişisel
İlişkisel benlik → çok uyma; bireyci benlik → az. Birey olma gereksinimi (Maslach), kişisel kontrol arzusu (Brehm direnme; Burger 1987 karikatür), cinsiyet (fark çok az — Eagly).
Kültürel
Bireyci ↔ toplulukçu. Toplulukçu → daha fazla uyma (olgunluk sayılır). İçgrup/dışgrup belirgin. Frager (1970): Japonlar dışgruba daha az uydu.
⭐ Azınlık Etkisi (Moscovici)
Koşullar
1) Tutarlılık + kendine güven, 2) Esneklik (Mugny 1975). Tek azınlık > çifte azınlık.
Kanıt
Yeşil/mavi slayt deneyi (1969): tutarlı azınlık grubun %8'ini etkiledi. Örnek: Galileo, Mandela.
⭐ Uyma Türleri — Kelman (1961)
İtaat
Güce/kontrole dayanır (ceza-ödül). Güç gidince biter. → Ahmet (polis korkusu).
Özdeşleşme
Uyulanın cazibesine/değerine dayanır. → Mehmet (babasına benzeme).
Benimseme
Fikrin doğruluğuna inanma. Kimse görmese de uyar. → Ali (kurala inanma). En kalıcı.
⭐ Tutarlılık Kuramları
Heider — Denge
Kişi–kişi–nesne üçlüsü; işaretlerin çarpımı pozitifse denge, negatifse gerginlik.
Rosenberg-Abelson
Bilişsel öğeler arası tutarlılığı koruma; tutarsızlık tutum değişimine yol açar.
Festinger — Bilişsel Çelişki
Çelişen bilişler gerilim yaratır. Festinger & Carlsmith (1959): 1$ > 20$ tutum değişimi (yetersiz dış gerekçe).
Kilit Ayrımlar (Karıştırma!)
Kalıpyargı / Önyargı / Ayrımcılık
Biliş / Duygu / Davranış. (Tutumun 3 öğesiyle örtüşür.)
Benzeştirme / Kontrast
Sosyal yargı kuramı: kabul bölgesi → benzeştirme (daha yakın algıla); ret bölgesi → kontrast (daha uzak algıla).
Gerçek / İdeal / Olması gereken benlik
Higgins: şimdiki / olmak istediğimiz / toplumun beklediği. Gerçek-ideal farkı büyükse hayal kırıklığı.
İtaat / Konformite
İtaat: açık, hiyerarşik güç. Konformite: dolaylı etki, eşitler arası da olur.
Ayrık / İlişkisel benlik
"Ben Kimim?" testi: kişisel özellik fazla → ayrık (bireyci); ilişki/aidiyet fazla → ilişkisel (toplulukçu).
Sosyal / Kişisel kimlik
Grup üyeliği ↔ bireysel özellikler. Kimlik = benliğin değişmez, bütünleşmiş yönü.
Hatırlanacak İsimler & Tarihler
Benlik
William James (1890), Cooley, Mead, Lewis & Brooks (1978), Carver & Scheier, Higgins.
Tutum
La Piere (1934), Thurstone (1928), Sherif & Hovland (1961), Festinger & Carlsmith (1959), Heider.
Sosyal Etki
Sherif (1935/36), Asch (1951/52), Milgram (1965), Moscovici (1969), Frager (1970), Kelman (1961), Brehm, Burger (1987).